کیومرث سفیدی در نشست مجازی بررسی پیامدهای زیستمحیطی جنگ، با تأکید بر اهمیت پایش دقیق خسارات و پیگیری حقوقی آسیبهای وارده به محیط زیست در پی تنشهای اخیر اظهار کرد: جنگ فراتر از یک درگیری نظامی است و یک فاجعه زیستمحیطی محسوب میشود که آثار آن میتواند نسلها باقی بماند.
وی با اشاره به وضعیت بومسازگانهای آبی و حساسیتهای موجود در حوزه خلیج فارس افزود: در بسیاری از موارد، برآورد دقیق خسارات وارده به اکوسیستمهای آبی انجام نمیشود؛ اما واقعیت این است که وقتی صنایع آسیب میبینند، ورود آلایندهها به محیط زیست اجتنابناپذیر است و در بسیاری از موارد امکان جبران این آلودگیها وجود نخواهد داشت.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با تأکید بر ابعاد حقوقی این موضوع و با بیان اینکه جنگ تنها یک درگیری نظامی نیست بلکه چالشهای حقوقی گستردهای به همراه دارد، گفت: کشور ما از ابتدای درگیریها رایزنیهای گستردهای را انجام داده و هشدارهای کلیدی و تعیینکنندهای به دبیرکل سازمان ملل متحد و سایر نهادهای بینالمللی ارسال کرده است.
سفیدی با اشاره به اینکه آسیب به زیرساختها و سکوهای نفتی علاوه بر خسارات اقتصادی، موجب نشت آلایندههای صنعتی نیز میشود، افزود: در حوزه حقوق بینالملل، مطالبه ما دریافت غرامت جنگی بابت حملات به زیرساختهای حیاتی و زیستمحیطی است که توسط رژیم صهیونیستی انجام شده است.
وی در ادامه با اشاره به اقدامات عملیاتی متخصصان تصریح کرد: اقداماتی ارزشمند مانند ایجاد آتشبر در مناطق جنگلی و پایش مستمر مناطق آسیبدیده توسط تیمهای متخصص، برای مستندسازی دقیق خسارات و پیگیریهای قانونی در حال انجام است. بازسازی اکوسیستمها پس از جنگ فرآیندی پیچیده است و به دانش متخصصان منابع طبیعی و حمایتهای بینالمللی نیاز دارد.
سفیدی با بیان نقش حیاتی دانشمندان و متخصصان منابع طبیعی در این دوران حساس اظهار کرد: تمرکز اصلی در حال حاضر بر «کمیسازی خسارتها» و اجرای برنامههای پیشگیرانه است. برای نمونه، ایجاد آتشبر در مناطق جنگلی یکی از اقدامات بسیار مؤثر و عملیاتی سازمان در این ایام است که میتواند از گسترش خسارات جلوگیری کند.
وی خاطرنشان کرد: یکی از دلایل غفلت از تحلیلهای زیستمحیطی در جنگها، «غیربازاری بودن» خدمات اکوسیستمی است. برخلاف محصولات تجاری، بومسازگانها خدماتی مانند تولید اکسیژن، تنظیم اقلیم و حفظ چرخه آب ارائه میکنند که قیمت مشخصی در بازار ندارند. اگر ارزش خدمات غیرتجاری یک هکتار جنگل محاسبه شود، رقم آن به مبالغ نجومی میرسد. با این حال در محاسبه خسارات جنگ، این ارزشهای وجودی و غیربازاری نادیده گرفته میشوند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با اشاره به اینکه در جنگهای مدرن با پدیدهای روبهرو هستیم که در حقوق بینالملل «اکوساید» یا بومکشی نام دارد، گفت: نشت مواد شیمیایی، سوختها و تخریب زیرساختهای حیاتی تنها آسیب فیزیکی نیست، بلکه حمله به حیات است. از بین رفتن زیستگاههای جانوری به معنای نابودی بخش بزرگی از تنوع زیستی است؛ ثروتی که جایگزینناپذیر محسوب میشود. اگرچه پروتکلهای الحاقی کنوانسیون ژنو از محیطهای طبیعی حمایت میکنند، اما وقوع اکوساید در منازعات اخیر نشان میدهد که این جرم همچنان با چالشهای اجرایی جدی در سطح جهانی روبهروست.
در این نشست، بازگیر مدیرکل دفتر مشارکت مردمی و مسئولیت اجتماعی سازمان حفاظت محیط زیست به تنشهای صوتی و استرس ناشی از جنگ اشاره کرد و مدیرکل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی نیز به مسائل اجتماعی ناشی از پیامدهای جنگ پرداخت.
این نشست با حضور مدیرکل دفتر مشارکت مردمی و مسئولیت اجتماعی سازمان حفاظت محیط زیست، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی، سمنها، خانههای محیط زیست، دانشجویان و نمایندگان دانشگاههای زنجان، شهید بهشتی و دانشگاههای مادر برگزار شد.
