✍️ گزارش از زهرا رضازاده
با وجود هشدارهای پیاپی کارشناسان و مسئولان جهاد کشاورزی استان اردبیل درباره مدیریت مصرف آب و لزوم پایبندی به الگوی کشت، امسال بار دیگر شاهد افزایش بیرویه سطح زیر کشت هندوانه در مناطق شمالی استان هستیم؛ موضوعی که نه تنها منابع آبی استان را به خطر انداخته، بلکه کشاورزان زحمتکش را نیز با زیانهای سنگین اقتصادی مواجه کرده است. بر اساس گزارشهای رسمی، سطح زیر کشت هندوانه در اردبیل امسال به ۱۶۵۴ هکتار رسیده است؛ این در حالی است که گزارشهای غیررسمی از کشت بیشتر از این مقدار حکایت دارد.
به گفته علی حسین احدی عالی، سرپرست سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل، حدود ۸۰۰ هکتار از این سطح کشت خارج از برنامه و الگوی مصوب بوده است؛ موضوعی که در کاهش قیمت این محصول و ضرر به تولیدکنندگان نقش جدی داشته است.
احدی عالی در این باره تاکید کرد: کشت بیرویه هندوانه عمدتاً توسط افرادی انجام میشود که زمینهای زراعی را اجاره میکنند و تنها با انگیزه کسب سود بیشتر وارد این حوزه میشوند، بدون آنکه به پیامدهای بلندمدت این کار برای اقتصاد کشاورزی و منابع آبی استان توجه داشته باشند.
به گفته وی، تولید بیش از نیاز مصرفی استان و کاهش تقاضای صادراتی به دلیل جنگ و مسدود بودن مرزها در زمان برداشت، سبب شده تا هندوانه تولیدی روی دست کشاورزان بماند و عملاً قیمت آن به شدت سقوط کند.
روایت تلخ کشاورزان در فضای مجازی این روزها ویدئوهایی در فضای مجازی منتشر میشود که دل هر بینندهای را به درد میآورد؛ کشاورزان هندوانهها را به دلیل نبود خریدار یا افت شدید قیمت در حاشیه مزارع دور میریزند یا پشت وانتها کیلویی سه هزار تومان میفروشند؛ حتی شنیده میشود در برخی مناطق دلالان این محصول را تقریباً رایگان از کشاورزان تحویل میگیرند.
این صحنهها نتیجه مستقیم نبود مدیریت یکپارچه و نظارت موثر بر الگوی کشت و بازاررسانی محصولات کشاورزی است؛ موضوعی که هم اقتصاد خانوادههای کشاورز را تهدید میکند و هم سرمایههای ملی کشور را به هدر میدهد.
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی اردبیل با اشاره به وظیفه این سازمان در «هدایت، حمایت و نظارت» بر الگوی کشت، تاکید کرد که اهرمهای بازدارنده قوی برای جلوگیری از کشت بیرویه در اختیار این سازمان نیست.
وی خواستار همکاری جدی همه دستگاههای مسئول شد و تصریح کرد: «سازمان آب منطقهای باید از تخصیص آب برای کشت بیش از اندازه تعیین شده در الگوی کشت خودداری کند؛ این همکاری برای حفظ منابع آب و حمایت از کشاورزی پایدار ضروری است.»
راهکارها و مطالبه عمومی با توجه به بحران فعلی و تکرار این چرخه زیانبار در سالهای اخیر، کارشناسان و فعالان بخش کشاورزی پیشنهاد میکنند:
– تقویت نظارت میدانی و اهرمهای بازدارنده برای جلوگیری از کشت خارج از الگو
– هماهنگی جدی سازمان جهاد کشاورزی و سازمان آب منطقهای در مدیریت تخصیص آب
– توسعه صنایع تبدیلی و بستهبندی برای کاهش وابستگی به صادرات خام
– حمایت دولت در خرید تضمینی محصولات مازاد برای جلوگیری از هدررفت محصول در مزارع
– تدوین برنامه جامع بازاریابی و صادرات متناسب با ظرفیت تولید استان
– آموزش و فرهنگسازی گسترده برای کشاورزان در زمینه مدیریت منابع آب و الگوی کشت علمی و اقتصادی
شرایط امروز نشان میدهد که کشاورزی صرفاً با نگاه سود کوتاهمدت نمیتواند ادامه پیدا کند. کشاورزان، دستگاههای اجرایی، متولیان بازار و حتی مصرفکنندگان باید در کنار هم به فکر «تولید پایدار» باشند؛ چرا که آینده کشاورزی اردبیل و امنیت غذایی کشور در گرو این همبستگی و مدیریت علمی منابع است.
