در این نشست تخصصی که به مناسبت پاسداشت هفته اردبیل ترتیب یافت، ابعاد تاریخی، فرهنگی و اقتصادی وقف در دوران صفویه به عنوان یکی از ارکان قوامبخش دولت ملی ایران و ترویج مکتب تشیع مورد واکاوی علمی قرار گرفت.
منصور صفتگل، استاد تمام گروه تاریخ دانشگاه تهران و صفویشناس برجسته کشور، با اشاره به پیشینه تاریخی وقف در پهنه آذربایجان و بهویژه اردبیل اظهار داشت: اسناد و مستندات تاریخی ارزشمندی در دست است که نشان میدهد هبه، وقف و خلع مالکیت خصوصی به نفع مصالح عمومی، از ویژگیهای بارز ساختار اجتماعی دوره صفویه بوده است. هرچند سنت وقف پیش از صفویان نیز در ایران جریان داشت، اما از قرن دهم هجری و با رسمی شدن مذهب تشیع، این نهاد مذهبی و حقوقی وارد مرحله جدیدی از پویایی و تکامل شد.
این پژوهشگر تاریخ با تبیین اصلاحات اداری این دوره افزود: «در این عصر با تفکیک متولیان به دو تشکیلات بزرگ “اوقاف قدیم” و “اوقاف جدید”، ساماندهی امور موقوفات شتاب گرفت. در دوره شاه عباس صفوی با اعمال معافیتهای مالیاتی گسترده برای رقبات وقفی، تشکیلات موقوفات بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی و آرامگاه اجداد صفوی به یکی از بزرگترین و کارآمدترین نهادهای اقتصادی و حمایتی ایران تبدیل شد که نسخ خطی بهجامانده، گواه سازماندهی دقیق این امور حتی در دورههای پس از صفویه است.»
استاد تاریخ دانشگاه تهران همچنین به توسعه زیرساختهای رفاهی اشاره کرد و گفت:«تعدد حمامها و کاروانسراهای موقوفه در عصر صفوی نشان میدهد که حاکمیت و مردم در کنار اهمیت دادن به مسائل عبادی و طهارت، به رونق دادوستد، امنیت راهها و تسهیل ارتباطات تجاری توجهی ویژه داشتهاند.»
در ادامه این نشست، سامان ابیزاده، نویسنده و پژوهشگر صفویشناسی، با تاکید بر ابعاد اخلاقی و معنوی این سلسله گفت: «بازخوانی دقیق رفتار و منش بزرگان صفوی نشان میدهد که شالوده اقدامهای آنان بر پایههای عرفان، تصوف مثبت و دستگیری از نیازمندان استوار بوده است. آنها تلاش کردند معنویت را با زندگی روزمره مردم پیوند بزنند.»
وی در پایان خاطرنشان کرد: «میراث ماندگار دوران شاه اسماعیل و شاه عباس صفوی، از شاهکارهای معماری و هنری گرفته تا سنت حسنه وقف و هبه املاک، سرمایه عظیمی است که امروزه بخش عمدهای از آن به عنوان هویت تاریخی و فرهنگی ما صیانت میشود و همچنان احیاگر ارزشهای اصیل مذهبی و ملی است.»
